Alkol ve Polikistik Over Sendromu

Dr. Burak Hacıhanefioğlu

∗polikistikover.net internet sitesinde yer alan tıp içerikli yazıların tümü Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. Burak Hacıhanefioğlu tarafından hazırlanmış olup, telif hakları yasal olarak koruma altına alınmıştır. İzin almadan kaynak gösterilerek dahi başka bir yerde yayınlanamaz.

Alkol (Etanol) alışkanlığı diğer kadınlarda olduğu gibi polikistik over sendromu olan kadınlarda da gebelik oluşumunu zorlaştırmaktadır(1,2,3,4,5,6,7,8,9). Günde belirli bir miktarın üzerinde alkol kullanan ve çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarda, hiç kullanmayanlara ve daha az kullananlara göre canlı bir bebek doğurma ihtimali (fecundity) kullanılan alkol miktarı ile orantılı olarak azalmaktadır(1,2,3,5,6,7,8). Kısa bir süre içinde fazla miktarda alkol kullanan kadınlarda da, uzun süre düzenli olarak kullananlarda olduğu gibi yumurtlama (ovulasyon) olmaması (anovulasyon) nedeniyle gebelik oluşumu zorlaşmaktadır(10,11,12,13,14,15,16,17,18,19). Alkol gebelik oluşumunu çeşitli yollarla zorlaştırmaktadır; 

1- Alkol hipotalamusun daha üst seviyelerinde bulunan sinir hücrelerinden salgılanan kisspeptin üretimini azaltarak hipotalamus bölgesinde bulunan sinir hücrelerinden daha az miktarda GnRH (Gonadotropin-releasing hormone) salgılanmasına neden olmaktadır(10,17). GnRH üretiminin azalması yumurtlama öncesi olgun folikül (dominant) gelişimini ve yumurtlamayı (ovulasyon) engellemektedir(10,17).

2-Alkol Östrojen (estradiol) miktarını arttırmaktadır. Bunu estradiol üretimini arttırarak değil, yıkımını azaltarak yapmaktadır(12,13,14,15,16). Estradiol hormonunun karaciğerde vücuttan atılabilmesi için daha zayıf bir östrojen olan estrone hormonuna dönüşmesi gerekmektedir(23,24,31). Estradiol hormonunun estrone hormonuna dönüşümünde de alkolün vücuttan atılması için kullanılan enzimler kullanılmaktadır(23,24,28). Alkollün bu enzimleri kullanması nedeniyle estradiol hormonunun miktarı estrone hormonuna dönüşemediği için artmaktadır(14,15,19,23,24). Estradiol miktarının artması nedeniyle hipofiz bezinde üretilen FSH hormonunun baskılanmasına bağlı olarak doğum kontrol hapı kullanımına ve polikistik over sendromu’na benzer şekilde yumurta gelişimi ve yumurtlama engellenmektedir. (12,13,14,15,16,18,19).

3-Alkol doğrudan yumurtalıklarda granulosa hücrelerinde progesteron üretimini azaltmaktadır. (11,12,13,14). Progesteron hormonunun az miktarda üretilmesi nedeniyle hipofizde LH üreten hücrelerde bulunan GnRH alıcılarının (receptors) duyarlılığı azaldığı için LH hormonu yeterli miktarda salgılanamamakta ve bunun sonucunda da yumurtlama (ovulasyon) oluşmamaktadır(20,21,22).

4-Kadınlarda alkol kullanımı erkeklik hormonlarının (testosteron) miktarını arttırmaktadır(25,26,27). Bu artışı testosteron üretimini arttırarak değil, testosteron yıkımını karaciğerde azaltarak yapmaktadır(234). Testosteron hormonunun vücuttan atılabilmesi için androstenedione hormonuna dönüşmesi gerekmektedir(31). Testosteron hormonunun androstenedione hormonuna dönüşümünde de alkolün vücuttan atılması için gerekli olan enzimler kullanılmaktadır(31). Alkolün bu enzimleri kullanması sonucunda testosteron miktarı androstenedione hormonuna dönüşemediği için artmaktadır(26). Testosteron artışı belirli bir sürede tüketilen alkol miktarı az da olsa çok da olsa aynı miktarda olmaktadır(30). Alkol kullanan kadınlarda testosteron miktarının artışı ile birlikte karın ve bel bölgesinde iç organların çevresinde (visceral adiposity) yağlanma artışı görülmektedir. (17,29). Alkol kullanımı polikistik over sendromu olan kadınlarda karın ve bel bölgesinde görülen erkek tipi yağlanmayı ve yüksek olan testosteron miktarını daha fazla arttırmaktadır. Bunun sonucunda polikistik over sendromu olan kadınlarda testosteron miktarındaki artışla ilişkili olan adet düzensizliği, tüylenme artışı, saç dökülmesi ve sivilce şikayetlerinin şiddetinde artış görülmektedir.   

5-Alkol kullanan kadınlar kullanmayanlardan 2-3 yıl daha geç menopoza girmektedir(32,33,34,35). Alkol kullanan kadınlarda üreme hücrelerini (oocyte) içinde taşıyan dinlenme aşamasında bulunan, en küçük foliküllerin (primordial, intermediate, primary) sayısı fazladır(34). Bu foliküllerin sayısının fazla olmasının nedeni, polikistik over sendromu’nda görülen mekanizmanın tam tersi olarak, büyümelerinin durması veya yavaş büyümeleri sonucu daha büyük folikül (seçilebilir büyüklükte folikül) aşamalarına gelememeleridir. Bu foliküllerin yavaş tüketilmesi sonucunda da menopoz gecikmektedir(34). Alkol kullanan kadınlarda östrojen (estradiol) miktarının artması nedeniyle meme kanseri ihtimali artmaktadır(18,36,38). Bununla birlikte menopoz yaşının gecikmesine bağlı olarak da yumurtalıklarda estradiol üretiminin devam etmesi alkol kullanan kadınlarda meme kanseri ihtimalini daha da fazla arttırmaktadır(36,37,38)

Kaynaklar

1- influence of maternal and paternal factors on time to pregnancy–a Dutch population-based birth-cohort study: the GECKO Drenthe study. Mutsaerts MA, Groen H, Huiting HG, Kuchenbecker WK, Sauer PJ, Land JA, Stolk RP, Hoek A. Hum Reprod. 2012 Feb;27(2):583-93.

2-Female alcohol consumption and fecundability: a systematic review and dose-response meta-analysis. Fan D, Liu L, Xia Q, Wang W, Wu S, Tian G, Liu Y, Ni J, Wu S, Guo X, Liu Z. Sci Rep. 2017 Oct 23;7(1):13815.

3-Effects of alcohol consumption on female fertility during an 18-year period. Eggert J, Theobald H, Engfeldt P. Fertil Steril. 2004 Feb;81(2):379-83.

4-Drinking and reproductive dysfunction among women in a 1981 national survey. Wilsnack SC, Klassen AD, Wilsnack RW. Alcohol Clin Exp Res. 1984 Sep-Oct;8(5):451-8. 

5-Infertility in women and moderate alcohol use. Grodstein F, Goldman MB, Cramer DW. Am J Public Health. 1994 Sep;84(9):1429-32. 

6-Alcohol and caffeine consumption and decreased fertility. Hakim RB, Gray RH, Zacur H. Fertil Steril. 1998 Oct;70(4):632-7.

7-Does moderate alcohol consumption affect fertility? Follow up study among couples planning first pregnancy. Jensen TK, Hjollund NH, Henriksen TB, Scheike T, Kolstad H, Giwercman A, Ernst E, Bonde JP, Skakkebaek NE, Olsen J. BMJ. 1998 Aug 22;317(7157):505-10.

8-Alcohol use as predictor for infertility in a representative population of Danish women. Tolstrup JS, Kjaer SK, Holst C, Sharif H, Munk C, Osler M, Schmidt L, Andersen AM, Grønbaek M. Acta Obstet Gynecol Scand. 2003 Aug;82(8):744-9.

9-Factors affecting time to pregnancy. Axmon A, Rylander L, Albin M, Hagmar L. Hum Reprod. 2006 May;21(5):1279-84.

10-Effect of alcohol on the proestrous surge of luteinizing hormone (LH) and the activation of LH-releasing hormone (LHRH) neurons in the female rat. Ogilvie KM, Rivier C. J Neurosci. 1997 Apr 1;17(7):2595-604. 

11-Ethanol has direct inhibitory effects on steroidogenesis in human granulosa cells: specific inhibition of LH action. Saxena S, Meehan D, Coney P, Wimalasena J. Alcohol Clin Exp Res. 1990 Aug;14(4):522-7. 

12-Selective inhibition of luteinizing hormone action by ethanol in cultured human granulosa cells. Wimalasena J, Meehan D, Dostal R, de Silva M. Alcohol Clin Exp Res. 1993 Apr;17(2):340-4. 

13-Chronic alcohol effects on anterior pituitary and ovarian hormones in healthy women. Mendelson JH, Mello NK. J Pharmacol Exp Ther. 1988 May;245(2):407-12.

14-Alcohol effects on luteinizing hormone releasing hormone-stimulated anterior pituitary and gonadal hormones in women. Mendelson JH, Mello NK, Teoh SK, Ellingboe J. J Pharmacol Exp Ther. 1989 Sep;250(3):902-9.

15-Acute alcohol effects on plasma estradiol levels in women. Mendelson JH, Lukas SE, Mello NK, Amass L, Ellingboe J, Skupny A. Psychopharmacology (Berl). 1988;94(4):464-7. 

16-Alcohol effects on naloxone-stimulated luteinizing hormone, prolactin and estradiol in women. Mendelson JH, Mello NK, Cristofaro P, Ellingboe J, Skupny A, Palmieri SL, Benedikt R, Schiff I. J Stud Alcohol. 1987 Jul;48(4):287-94. 

17-Alcohol and Puberty. Dees WL, Hiney JK, Srivastava VK. Alcohol Res. 2017;38(2):277-282.

18-Effects of alcohol consumption on plasma and urinary hormone concentrations in premenopausal women. Reichman ME, Judd JT, Longcope C, Schatzkin A, Clevidence BA, Nair PP, Campbell WS, Taylor PR. J Natl Cancer Inst. 1993 May 5;85(9):722-7.

19-Acute effect of alcohol on estradiol, estrone, progesterone, prolactin, cortisol, and luteinizing hormone in premenopausal women. Sarkola T, Mäkisalo H, Fukunaga T, Eriksson CJ. Alcohol Clin Exp Res. 1999 Jun;23(6):976-82.

20-The effect of progesterone and FSH and LH response to LHRH in normal women. Shaw RW, et al. Clin Endocrinol (Oxf). 1975.

21-Progesterone modulation of pulsatile luteinizing hormone secretion in normal women. Soules MR, Steiner RA, Clifton DK, Cohen NL, Aksel S, Bremner WJ. J Clin Endocrinol Metab. 1984 Feb;58(2):378-83.

22-Induction of midcycle gonadotropin surge by ovarian steroids in women: a critical evaluation. Liu JH, Yen SS. J Clin Endocrinol Metab. 1983 Oct;57(4):797-802. 

23-Influence of ethanol on the redox state of the liver. Forsander OA. Q J Stud Alcohol. 1970 Sep;31(3):550-70.

24-Physiology and molecular genetics of 17 beta-hydroxysteroid dehydrogenases. Andersson S, Moghrabi N. Steroids. 1997 Jan;62(1):143-7. 

25-Sex hormone response to alcohol. Eriksson CJ, Fukunaga T, Lindman R. Nature. 1994 Jun 30;369(6483):711.

26-The role of the liver in the acute effect of alcohol on androgens in women. Sarkola T, Adlercreutz H, Heinonen S, von Der Pahlen B, Eriksson CJ. J Clin Endocrinol Metab. 2001 May;86(5):1981-5.

27-Moderate alcohol consumption and its relation to visceral fat and plasma androgens in healthy women. Cigolini M, Targher G, Bergamo Andreis IA, Tonoli M, Filippi F, Muggeo M, De Sandre G. Int J Obes Relat Metab Disord. 1996 Mar;20(3):206-12.

28-Redox effects of ethanol on steroid metabolism. Andersson S, Cronholm T, Sjövall J. Alcohol Clin Exp Res. 1986;10(6 Suppl):55S-63S. 

29-Fat distribution and steroid hormones in women with alcohol abuse. Pettersson P, Ellsinger BM, Sjöberg C, Björntorp P. J Intern Med. 1990 Oct;228(4):311-6.

30-Acute effect of alcohol on androgens in premenopausal women. Sarkola T, Fukunaga T, Mäkisalo H, Peter Eriksson CJ. Alcohol Alcohol. 2000 Jan;35(1):84-90.

31-Expression cloning and characterization of human 17 beta-hydroxysteroid dehydrogenase type 2, a microsomal enzyme possessing 20 alpha-hydroxysteroid dehydrogenase activity. Wu L, Einstein M, Geissler WM, Chan HK, Elliston KO, Andersson S. J Biol Chem. 1993 Jun 15;268(17):12964-9.

32-A new model of reproductive aging: the decline in ovarian non-growing follicle number from birth to menopause. Hansen KR, Knowlton NS, Thyer AC, Charleston JS, Soules MR, Klein NA. Hum Reprod. 2008 Mar;23(3):699-708. 

33-Alcohol, caffeine and smoking in relation to age at menopause. Kinney A, Kline J, Levin B. Maturitas. 2006 Apr 20;54(1):27-38.

34-Lifestyle factors associated with histologically derived human ovarian non-growing follicle count in reproductive age women. Peck JD, Quaas AM, Craig LB, Soules MR, Klein NA, Hansen KR. Hum Reprod. 2016 Jan;31(1):150-7.

35-Association of alcohol consumption with the onset of natural menopause: a systematic review and meta-analysis. Taneri PE, Kiefte-de Jong JC, Bramer WM, Daan NM, Franco OH, Muka T. Hum Reprod Update. 2016 Jun;22(4):516-28.

36-Alcohol, tobacco and breast cancer–collaborative reanalysis of individual data from 53 epidemiological studies, including 58,515 women with breast cancer and 95,067 women without the disease. Hamajima N, et al.  Collaborative Group on Hormonal Factors in Breast Cancer. Br J Cancer. 2002 Nov 18;87(11):1234-45. 

37-Alcohol attributable burden of incidence of cancer in eight European countries based on results from prospective cohort study. Schütze M, et al. BMJ. 2011 Apr 7;342:d1584. 

38-Alcohol consumption and total estradiol in premenopausal women. Muti P, Trevisan M, Micheli A, Krogh V, Bolelli G, Sciajno R, Schünemann HJ, Berrino F. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev.1998 Mar;7(3):189-93.

Bunları da İnceleyin

Alkol ve Çocuk İsteği

Dr. Burak Hacıhanefioğlu ∗polikistikover.net internet sitesinde yer alan tıp içerikli yazıların tümü Kadın Hastalıkları ve Doğum …