Polikistik Over Sendromu’nda İnsülin Direnci ve Şeker Hastalığı

Polikistik over sendromu’nda fazla kilolu ve şişman olan veya normal kilolu fakat bel çevresi kalın (erkek tipi yağlanma) olan kadınların büyük çoğunluğunda insülin direnci görülmektedir(1,2,9,10). İnsülin direncinin ilerlemesi, kötüye gitmesi sonucunda bozulmuş glukoz (şeker) toleransı ve şeker hastalığı (Diabetes mellitus) gelişmektedir(3,4,5,6,7,8,11). Polikistik over sendromu olan kadınlarda genellikle insülin direnci daha hızlı bir şekilde ilerlediği, kötüye gittiği için bozulmuş şeker toleransı ve şeker hastalığı ergenlik (adolesan) döneminden itibaren daha genç yaşlarda ortaya çıkmaktadır(6,7,12).

İş hayatında daha aktif rol almaya başlayan kadınlar hazırlanması daha kolay olan besinlere yöneldiler. Bunun sonucunda  eskiden protein ağırlıklı beslenirken son zamanlarda daha çok karbonhidrat tüketmeye başladılar. Beslenme biçimindeki bu değişiklikle birlikte daha çok masa başında, hareketsiz bir yaşam polikistik over sendromu olan kadınlarda insülin direncinin ortaya çıkmasını kolaylaştırdı.

İnsülin direnci olan kişilerde pankreas normalden daha fazla miktarda insülin üretir. Bunun sonucunda kan dolaşımında fazla miktarda insülin dolaşır (Hiperinsülinemi). Aşağıdaki resimde insülin den çıkan siyah renkli oklar insülin direnci nedeniyle kanda fazla miktarda bulunan insülin hormonunun polikistik over sendromu olanlarda yaptığı olumsuz etkileri göstermektedir;

Polikistik over sendromu’nu oluşturan grupların hepsinde (A,B,C) insülin direnci görülebilmektedir. İnsülin direnci polikistik over sendromu’nda görülen adet düzensizliği, tüylenme artışı, kilo artışı ve cilt sorunları ile ilişkilidir.

Yukarıdaki resimde polikistik yumurtalığı (polikistik over) gösteren siyah renkli ok insülin hormonunun yumurtalığa giderek androgen olarak gösterilen erkeklik hormonlarının (testosteron gibi) üretimini arttırdığını işaret etmektedir. SHBG’ yi (Sex hormone binding globulin) gösteren diğer siyah renkli ok insülin hormonunun erkeklik hormonlarına bağlanarak onları etkisiz hale getiren SHBG nin karaciğerde üretimini azalttığını işaret etmektedir. Son olarak adet döngüsünü gösteren diğer siyah renkli ok insülin hormonunun yumurta gelişimini ve yumurtlamayı engellediğini göstermektedir.
İnsülin direncinin önemli bir belirtisi ” karın bölgesindeki yağlanma artışının kalça bölgesinden daha fazla olmasıdır”. Polikistik over sendromu şüphesi olan zayıf bir kişide dahi bel bölgesinin, kalça bölgesine oranının normalden fazla olması insülin direncinin bir göstergesidir.

Yukarıdaki resimde polikistik over sendromu’nda bel ve karın bölgesinde yağlanma artışı görülmektedir.

Tedavi; İnsülin direncine karşı ”İnsülin duyarlılığı” nın arttırılmasıdır. İnsülin duyarlılığının artması ile birlikte insülin direnci azalır. İnsülin direncinin azalması sonucunda pankreas daha az insülin üretmeye başlar. Kanda dolaşan insülin miktarı azalır ve fazla üretilen insülin hormonunun yaptığı olumsuz etkiler ortadan kalkar. Şeker hastalığının (Diabetes Mellitus) başlangıç aşaması insülin direncidir. İnsülin direncini takiben yıllar içinde glukoz intoleransı gelişir ve en son aşamada da şeker hastalığı ortaya çıkar. Polikistik over sendromu olan kadınların yaklaşık yarısında insülin direnci vardır. Diğer bir kısmında ise bir sonraki aşama olan glukoz intoleransı, daha küçük bir kısmında da en son aşama olan şeker hastalığı görülmektedir.

Polikistik over sendromu olan zayıf ve normal kilolu kadınlarda da insülin direnci görülmektedir. Bu nedenle kilo durumuna bakılmaksızın (fazla kilolu veya zayıf olabilir) polikistik over sendromu olabileceği düşünülen kadınların insülin direnci, glukoz intoleransı ve şeker hastalığı açısından araştırılması sorunun erken dönemde tespit edilmesini sağlar. İnsülin direnci veya glukoz intoleransı aşamasından önce sorun tespit edilirse insülin direnci ve glukoz intoleransının şeker hastalığına dönüşmesi önlenebilir.

Polikistik over sendromu olan fazla kilolu kadınlarda boyun, kasık ve koltuk altı bölgelerinde renk koyulaşması (siyahlaşma) ve kalınlaşma ortaya çıkabilir. Buna Akantozis Nigrikans (AN) denilmektedir. AN insülin direnci ve insülinin fazla salgılanmasından kaynaklanmakta olup glukoz ve insülin metabolizmasındaki bozukluğu yansıtmaktadır. İnsülin direncinin azaltılması ve İnsülin miktarının normal düzeylere düşürülmesi sonucunda bu lekeler kaybolmaktadır.

Yukarıdaki resimde koltuk altı derisinde renk koyulaşması (Akantozis Nigrikans) görülmektedir.

Polikistik Over Sendromu’ nda insülin direnci veya şeker hastalığı olan kadınlarda genital bölgede (Vajina, Vulva) tekrarlayan mantar enfeksiyonları daha sık görülmektedir. Mantar enfeksiyonu genellikle bozulmuş süt kıvamında beyaz renkli akıntı, kızarıklık, şişlik, kaşıntı ve yanma şikayetlerine neden olmaktadır. Bu şikayetlerin hepsi bir kişide ortaya çıkabilir, ya da tek tek görülebilir. Mantar enfeksiyonu smear testi ile tespit edilir. Bu enfeksiyona en sık Kandida albicans adlı mantar çeşidi neden olmaktadır. Smear testi ‘nde muayene sırasında rahim ağzından çubuk şeklinde, ince bir fırça yardımıyla akıntı alınır. Bu akıntı cama sürülerek mikroskop altında incelenir. Mikroskop incelemesinde enfeksiyona neden olan Candida albicans tespit edilir.

Yukarıdaki resimde mikroskop incelemesinde Candida (mantar) hif ve sporları görülmektedir.

Tedavi; Öncelikle altta yatan insülin direncinin düzeltilmesidir. İnsülin direncinin tedavi edilmesine bağlı olarak mantar enfeksiyonuna zemin hazırlayan ortam ortadan kalkmaktadır. Bu kişilerde insülin direnci düzeltilmeden sadece antibiyotik tedavisi uygulandığında bir süre sonra mantar enfeksiyonu tekrarlamaktadır.

Yukarıdaki resimde boyun bölgesinde Et benleri (Skin Tags) görülmektedir.

Polikistik over sendromu ve insülin direnci olan fazla kilolu kadınlarda deriye sapla bağlı et benleri (Skin Tags) (acrochordon) sıklıkla görülebilir Bu et benleri şeker hastalığının öncü bir belirtisi olup özellikle sürtünmenin fazla olduğu boyun, koltuk altı, göğüs ve kasık gibi bölgelerde görülür. İnsülin direncinin azaltılması ve insülin hormonu miktarının normal düzeylere düşürülmesi sonucunda kaybolurlar.

Kaynaklar

1-Profound peripheral insulin resistance, independent of obesity, in polycystic ovary syndrome. Dunaif A, Segal KR, Futterweit W, Dobrjansky A. Diabetes. 1989 Sep;38(9):1165-74.

2-Prediction models for insulin resistance in the polycystic ovary syndrome. Gennarelli G, Holte J, Berglund L, Berne C, Massobrio M, Lithell H.Hum Reprod. 2000 Oct;15(10):2098-102.

3-Prevalence and predictors of risk for type 2 diabetes mellitus and impaired glucose tolerance in polycystic ovary syndrome: a prospective, controlled study in 254 affected women. Legro RS, Kunselman AR, Dodson WC, Dunaif A.J Clin Endocrinol Metab. 1999 Jan;84(1):165-9.

4-Prevalence of impaired glucose tolerance and diabetes in women with polycystic ovary syndrome. Ehrmann DA, Barnes RB, Rosenfield RL, Cavaghan MK, Imperial J. Diabetes Care. 1999 Jan;22(1):141-6.

5-Screening for abnormal glucose tolerance in adolescents with polycystic ovary syndrome. Palmert MR, Gordon CM, Kartashov AI, Legro RS, Emans SJ, Dunaif A. J Clin Endocrinol Metab. 2002 Mar;87(3):1017-23.

6-Polycystic ovarian syndrome (PCOS): a significant contributor to the overall burden of type 2 diabetes in women. Talbott EO, Zborowski JV, Rager JR, Kip KE, Xu X, Orchard TJ.J Womens Health (Larchmt). 2007 Mar;16(2):191-7.

7-Relative risk of conversion from normoglycaemia to impaired glucose tolerance or non-insulin dependent diabetes mellitus in polycystic ovarian syndrome. Norman RJ, Masters L, Milner CR, Wang JX, Davies MJ. Hum Reprod. 2001 Sep;16(9):1995-8.

8-Glucose intolerance in a large cohort of mediterranean women with polycystic ovary syndrome: phenotype and associated factors. Gambineri A, Pelusi C, Manicardi E, Vicennati V, Cacciari M, Morselli-Labate AM, Pagotto U, Pasquali R. Diabetes. 2004 Sep;53(9):2353-8.

9-Use of fasting blood to assess the prevalence of insulin resistance in women with polycystic ovary syndrome. carmina E , Lobo RA. Fertil Steril. 2004  Sep;82(3):661-5.

10-Prevalence of insulin resistance in the polycystic ovary syndrome using the homeostasis model assessment. DeUgarte CM, Bartolucci AA, Azziz R. Fertil Steril. 2005 May;83(5):1454-60.

11-Predictors of progression from impaired glucose tolerance to NIDDM: an analysis of six prospective studies. Edelstein SL, Knowler WC, Bain RP, Andres R, Barrett-Connor EL, Dowse GK, Haffner SM, Pettitt DJ, Sorkin JD, Muller DC, Collins VR, Hamman RF. Diabetes. 1997  Apr;46(4):701-10.

12-Changes in glucose tolerance over time in women with polycystic ovary syndrome: a controlled study. Legro RS, Gnatuk CL, Kunselman AR, Dunaif A. J Clin Endocrinol Metab. 2005 Jun;90(6):3236-42.

Bunları da İnceleyin

Polikistik Over Sendromu ve Depresyon

Polikistik Over Sendromu olan kadınlarda anksiyete bozukluğu daha ön planda olmak üzere depresyon ve rahatsızlığın …